Essenhout heeft grote poriën in ringen en een grove structuur. Dit geeft het een bijzonder en opvallend uiterlijk. Doordat je de jaarringen goed kunt zien, heeft het hout mooie strepen en patronen als je het van verschillende kanten bekijkt.
De kleur van het hout kan verschillen van witachtig tot lichtgeel of lichtrood. Dit geldt zowel voor het buitenste deel (spinthout) als het binnenste deel (kernhout) van de boom.
Als er sprake is van donkere banen of vleugen in het hout noemen we dit kernessen of olijfessen.
